Cinsel iliþki esnasýnda aðrý ortaya çýkmasý disparoni adýný alýr. Aðrýnýn nedeni organik bir rahatsýzlýk olabileceði gibi, psikolojik de olabilir. Bunun ayrýmý ise komple bir jinekolojik muayene ile yapýlýr.

Disparoni eðer ilk cinsel iliþki deneyiminden beri varsa birincil, sonradan ortaya çýkmýþsa ikincil adýný alýr. Bu ayrým muhtemel nedenlerin ortaya konmasý açýsýndan önemlidir.

Yüzeyel disparoni vajina giriþinde, derin disparoni ise penisin girmesiyle birlikte vajinanýn derinlerinde ortaya çýkan aðrýdýr ve bu ayrým da taný açýsýndan önemlidir. Derin disparonide aðrý alt karýn bölgesinde yaygýn olarak hissedilir.

Kadýnlarýn yaklaþýk %15'i hayatlarýnýn bir döneminde böyle bir aðrýyla karþý karþýya kalýrlar. Ancak %1-2'sinde ise aðrý tedavi gerektirecek kadar þiddetlidir. Bazý kadýnlar bu aðrýyý daha çok genital bölgede basýnç, yýrtýlma veya yanma hissi olarak tarif ederler.

Neden olur?

Disparoni nedenleri incelenirken aþaðýdan yukarý doðru (vajina giriþinden iç genital organlara doðru) bir ayrým yapmak konunun daha iyi anlaþýlmasýna katkýda bulunacaktýr.

Vajina giriþine baðlý nedenler: yüzeyel disparoni nedenidirler.

-Kýzlýk zarýyla ilgili sorunlar: Kýzlýk zarýnýn yapýsal olaral sert olmasý

-Menopoza baðlý atrofi: Menopoz döneminde dokular esnekliklerini yitirdiklerinden cinsel iliþki tahriþe ve aðrýya neden olabilir.

-Islanma dönemi olmadan iliþki ve buna baðlý tahriþ

-Epizyotomi nedbeleri: özellikle zor doðumlardan sonra fazla sayýda dikiþ gerektiðinde ve/veya epizyotomi iyileþmesi esnasýnda enfeksiyon meydana geldiðinde dikiþ yerleri sýklýkla nedbe býrakarak iyileþir ve bu nedbeler iliþkide aðrý duyulmasýna neden olur.

-Enfeksiyonlar: Herpes Simpleks enfeksiyonlarý (genital uçuk) hem iliþkide hem de iliþki olmayan döneminde aðrý yapar.

Vajinaya baðlý nedenler:

-Enfeksiyonlar: vajinit bazý durumlarda aðrýya neden olabilir.

-Kitle ve tümörler: vajinada kitle nadir görülür. Büyük kitleler aðrý ve beraberinde kanamaya neden olabilirler.

-Islanma dönemi olmadan iliþki ve buna baðlý tahriþ

-Rektosel (vajina arka duvarý sarkmasý), uterus sarkmasý ve sistosel (vajina ön duvarý sarkmasý): gerilmeye baðlý aðrý nedeni olabilirler.

-Yabancý cisimlere karþý geliþen allerjik cevap

-Vajina kubbesinde cerrahi veya radyoterapiye baðlý deðiþiklikler

-Doðumsal anomaliler: nadir görülürler

Pelvik yapýlara ait nedenler (iç genital organlara baðlý nedenler): Bu durumlarda derin disparoni ortaya çýkar.

-Pelvik iltihabi durumlar: pelvik enfeksiyonlar hem akut dönemde hem de iyileþtikten sonraki dönemde iliþkide aðrý nedeni olabilirler.

-Endometriozis: endometriozis genital bölgedeki organlarda yapýþýklýklara neden olan bir durumdur. Bu yapýþýklýklar iliþki esnasýnda gerilmeye ve aðrýya neden olabilirler.

-Uterus habis veya selim tümörleri

-Pelviste enfeksiyonlara, ameliyatlara veya endometriozise baðlý geliþen yapýþýklýklar

-Geçirilmiþ pelvis kýrýklarý

Sindirim sistemi hastalýklarý: nadiren disparoni nedenidirler.

-Enflamatuar barsak hastalýklarý (Crohn hastalýðý-Divertikülit)

-Kabýzlýk

-Hemoroid, fistül ve fissür gibi anüs ve rektum bölgesi hastalýklarý: dýþkýlama esnasýnda ve sonrasýnda aðrýya neden olabilecekleri gibi yakýn komþuluk nedeniyle disparoni nedeni de olabilirler.

Ýdrar yolu hastalýklarý:

-Üretra veya mesaneye ait lezyonlar

Psikolojik bozukluklar:

-Korku, kaygý, fobik reaksiyonlar, konversiyon reaksiyonlarý, partnerle uyumsuzluk, ilk iliþkinin yarattýðý psikolojik travma gibi psikolojik durumlar da en önemli disparoni nedenleri arasýnda üst sýralarda yeralýrlar.

Disparoninin vajinismustan (vajina giriþi kaslarýnýn iliþki esnasýnda kasýlmasý) ayýrýcý tanýsý mutlaka yapýlmýþ olmalýdýr.

Tedavi öncesi incelemeler

Öncelikle enfeksiyon, kitle, kanser veya kanser öncüsü lezyon açýsýndan muayene, ultrason, vajinal kültür, papsmear, idrar kültürü gibi incelemeler yapýlýr.

Þüpheli durumlarda vulva ve/veya vajinaya kolposkopik inceleme yapýlýr ve gerekirse biyopsi alýnýr.

Derin disparonide laparoskopik inceleme sýklýkla gereklidir.

Tedavi

Tedavide ilk adým hastanýn ve eþinin hastalýðýn tabiatý konusunda bilgi sahibi olmasýdýr.

Organik nedenler usulüne uygun olarak ilaç ve/veya cerrahi yolla tedavi edilir.

Hastalýðýn psikolojik komponenti varsa bireysel ve/veya eþle beraber psikopterapi çok önemlidir ve ihmal edilmemelidir.